شیردهی به نوزاد

اولین ساعت‌های زندگی نوزاد را زمان طلایی برای شکل‌گیری پیوند مادر و فرزندی می‌دانند. شیر مادر یا شیر خشک، غذای کامل و ایمن را برای نوزادان فراهم می‌کند و سیستم ایمنی، رشد مغزی و حتی آرامش آن‌ها را تضمین می‌کند. اما بسیاری از مادران در روزهای اول تولد نوزاد، با چالش‌های شیردهی روبرو هستند و نمی‌دانند چطور باید شیردهی را شروع کنند، چند بار در روز شیر بدهند و اگر مشکلی پیش آمد چه کنند.

به طور کلی، شیردهی را باید زود، مداوم و بر اساس نیاز نوزاد مدیریت کنید. تکنیک درست و پوزیشن صحیح، در این فرآیند اهمیت ویژه دارند و از درد و مشکلات شایع شیردهی جلوگیری می‌کنند. در ادامه این مطلب از وبسایت موسسه سفیران آرامش، تمام نکات علمی و کاربردی که یک مادر باید بداند تا تجربه‌ای موفق و آرام در شیردهی داشته باشد، مرور می‌کنیم.

شروع شیردهی در ساعت اول پس از تولد

مهم‌ترین چیزی که قبل از تولد نوزاد باید بدانید، این است که شیردهی را از لحظات آغازین تولید شروع کنید. تماس پوست ‌به ‌پوست و شیردهی زودهنگام باعث ترشح هورمون‌های وابستگی و افزایش شانس لچ درست (شیوه گرفتن سینه توسط دهان نوزاد) می‌شود. از طرفی، کلستروم یا آغوز که همان شیر زرد اولیه است، سرشار از آنتی ‌بادی و فاکتورهای ایمنی است و نقش حیاتی در محافظت از روده و سیستم تنفسی نوزاد دارد.

تغذیه انحصاری با شیر مادر تا شش ‌ماهگی

سازمان جهانی بهداشت و آکادمی اطفال آمریکا توصیه می‌کنند تا ۶ ماه فقط شیر مادر به نوزاد بدهید. این کار خطر عفونت‌های تنفسی و گوارشی را به شدت کاهش می‌دهد و رشد مغزی نوزاد را بهبود می‌بخشد. شیردهی باید بر اساس تقاضا برنامه‌ریزی شود؛ به این معنی که هنگام نیاز نوزاد، اقدام به شیردهی کنید و برای این کار برنامه‌ریزی ساعتی و سختگیرانه‌ای نداشته باشید. بعضی از والدین، برای شیردادن به نوزاد سر ساعت‌های مشخص حتی او را از خواب بیدار می‌کنند که این کار، نادرست است.

شیردهید در هفته‌های اول معمولاً ۸ تا ۱۲ بار در شبانه ‌روز لازم است. گاهی کلَستر فیدینگ یا تغذیه‌های پشت ‌سر هم در برخی ساعات، طبیعی است و نشانه تلاش نوزاد برای افزایش تولید شیر محسوب می‌شود.

شاخص‌های کفایت شیر مادر

خیلی از مادران تمایل دارند از میزان شیردهی به نوزاد و سیر شدن او اطمینان داشته باشند. اگر نوزادتان حداقل ۶ پوشک خیس در ۲۴ ساعت پس از روز پنجم تولد دارد، شیر مادر برای او کافی‌ست. افزایش وزن تدریجی، شنیدن صدای بلع و کاهش زردی پوست هم از نشانه‌های دریافت شیر کافی‌اند.

مزایای شیردهی برای مادر و نوزاد

بر خلاف تصور عام، شیردهی تنها با هدف تأمین تغذیه نوزاد نیست. مطالعات بسیاری ثابت کرده‌اند که شیر دادن به نوزاد یکی از موثرترین مداخلات بهداشت عمومی است و نقشی کلیدی در ارتقای سلامت کوتاه‌مدت و بلندمدت مادر و کودک ایفا می‌کند. برای درک بهتر این موضوع، مهم‌ترین مزایای شیردهی به نوزاد را در ادامه معرفی می‌کنیم.

کاهش خطر مرگ‌ومیر نوزادی (در مقیاس جهانی)

 تجزیه ‌و ‌تحلیل‌های سری مقالات لانست نشان می‌دهد که اگر دسترسی و شیوه‌های شیردهی تا سطح نزدیک جهانی افزایش یابد، سالانه حدود ۸۲۳٬۰۰۰ مرگ کودکان زیر ۵ سال قابل ‌پیشگیری است؛ همچنین امکان جلوگیری از تقریباً ۲۰٬۰۰۰ مرگ ناشی از سرطان پستان در زنان نیز با شیردهی به نوزاد وجود دارد. (Victora et al., 2016).

کاهش ابتلا به دیابت نوع 2

شیردهی با کاهش ریسک ابتلای مادر به دیابت نوع ۲ مرتبط است. این موضوع در مطالعات متعدد بررسی شده و خطر ابتلای مادران شیرده به دیابت در مقایسه با ایر خانم‌ها، کاهش ~۳۵٪ کمتر براورد شده است.

کاهش ابتلای کودکان به چاقی

مطالعات بین‌المللی نشان داده‌اند کودکانی که شیر مادر می‌خورند، در سال‌های بعدی زندگی حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد کمتر در معرض اضافه ‌وزن و چاقی قرار می‌گیرند. این اثر محافظتی به دلیل ترکیب ویژه شیر مادر و نقش آن در تنظیم اشتها و متابولیسم بدن نوزاد است.

کاهش خطر ابتلا به سرطان در مادر

شیردهی طولانی‌تر می‌تواند احتمال ابتلای مادر به سرطان پستان و حتی سرطان تخمدان را به شکل قابل توجهی کم کند. اگر همه مادران به‌ طور کامل شیردهی به نوزاد را کامل کنند، سالانه هزاران مرگ ناشی از سرطان پستان در دنیا قابل پیشگیری خواهد بود.

تکنیک‌ها و پوزیشن‌های شیردهی

اگر تا به حال تجربه شیردهی به نوزاد را نداشته‌اید، احتمالاً آن را به ظاهر کاری ساده می‌دانید و با چالش‌های رایج شیردهی آشنا نیستید. انتخاب حالت مناسب شیردهی و رعایت تکنیک‌های درست لچ، مستقیما در تأمین کافی شیر و کاهش درد و آسیب‌های نوک پستان نقش دارند. شناخت و تمرین این پوزیشن‌ها به کمک پرستار در منزل، باعث می‌شود تجربه شیردهی راحت‌تر و مطمئن‌تر رقم بخورد.

اهمیت پوزیشن صحیح

پوزیشن مناسب شیردهی، کلید جلوگیری از درد نوک پستان و تضمین دریافت شیر کافی توسط نوزاد است. لچ نادرست از دلایل اصلی ترک نوک سینه و کاهش تداوم شیردهی است که بسیاری از نومادران به دلیل ناآگاهی و عدم کمک گرفتن از پرستار در منزل، آن را تجربه می‌کنند.

پوزیشن‌های رایج شیردهی

راحت‌ترین و مطمئن‌ترین وضعیت‌های بدن هنگام شیردهی، این چهار پوزیشن هستند:

بغل گهواره‌ای: رایج‌ترین حالت است که در آن نوزاد در بغل و بازوی مادر قرار می‌گیرد.

بغل گهواره‌ای متقابل: مشابه بغل گهواره‌ای است، اما مادر با دست مخالف سر نوزاد را حمایت می‌کند و کنترل بیشتری برای لچ صحیح، مخصوصا در هفته‌های اول، ایجاد می‌کند.

توپ راگبی: نوزاد در کنار بدن و زیر بغل مادر قرار می‌گیرد؛ این پوزیشن برای مادران سزارینی یا ایده آل است.

خوابیده به پهلو: برای شیردهی به نوزاد در شب یا دوران نقاهت پس از زایمان، این پوزیشن را توصیه می‌کنند که مادر و نوزاد هر دو به پهلو دراز می‌کشند و سر و بالاتنه نوزاد کمی به بالا زاویه دارد.

لچ (Latch) صحیح: به شیوه‌ای که نوزاد سینه را گرفته و مک می‌زند، لچ می‌گویند. این کار برای بعضی نوزادان، به ویژه نوزادان نارس، کمی دشوار و زمان‌بر است. برای لچ صحیح، دهان نوزاد باید باز و لب‌ها کاملاً به بیرون برگشته باشند. چانه نوزاد هم باید با سینه در تماس باشد و بینی او آزاد بماند. در نهایت، اگر صدای بلع منظم شنیده شود، به معنی لچ صحیح است.
نشانه‌های لچ غلط شامل درد شدید، نوک پستان ترک‌خورده یا صاف شدن پستان بعد از شیردهی است که باید به کمک پرستار در منزل برای تصحیح آن تلاش کنید.

آروغ‌گیری و پایان شیردهی: پس از هر بار شیر دادن، نوزاد باید به آرامی در حالت ایستاده یا نیمه ‌نشسته روی شانه مادر قرار بگیرد تا هوای بلعیده‌شده را از بدن خارج کند. برای جدا کردن نوزاد از سینه، بهتر است با انگشت کوچک گوشه دهان او را باز کنید تا به نوک پستان آسیب نرسد.

نیازهای تغذیه‌ای مادر در دوران شیردهی

تغذیه مناسب مادر در دوران شیردهی به نوزاد، روی کیفیت و حجم شیر اثرگذار است. همچنین، مادر برای تامین انرژی لازم برای ترمیم بدن پس از زایمان نیاز به مواد مغذی دارد. در جدول زیر، نیازهای کالری، پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی مادران در دوران شیردهی به نوزاد را بشناسید.

تجربه شیردهی موفق با کمک افراد آگاه 

شیردهی به نوزاد، تجربه‌ای است که می‌تواند بسیار لذت‌بخش یا بسیار دردناک باشد؛ همه چیز به میزان آگاهی، صبوری و تلاش شما بستگی دارد. با رعایت تکنیک‌های شیردهی، تغذیه مناسب و کمک گرفتن از افراد با تجربه می‌توانید تجربه‌ای موفق و آرام از این دوران شیرین داشته باشید.

برای اینکه در روزهای آغازین مادر شدن، تجربه سخت و دردناکی نداشته باشید، بهتر است از قبل با پرستار کودک در منزل هماهنگ کنید تا به موقع در کنار شما باشد. آموزش عملی، مشاوره و همراهی افراد آگاه در روزهای بعد از زایمان باعث می‌شود مراحل شیردهی را با موفقیت پشت سر گذاشته و تجربه لذت‌بخشی از این دوران داشته باشید. جهت کسب اطلاعات بیشتر با موسسه تماس حاثل نمایید.