کبد، از جمله حیاتیترین اندامها در بدن است که ظایف مهمی مانند تصفیه خون، متابولیسم داروها و تولید صفرا برای هضم چربیها را بر عهده دارد. طبیعتا، با افزایش سن، عملکرد این عضو حیاتی هم مانند سایر اندامها در بدن انسان تحت تاثیر عوامل مختلف قرار میگیرد. بنابراین؛ در سالمندان انتظار این میرود که کاهش توان ترمیم سلولی، ضعف سیستم ایمنی و بروز بیماریهای مزمن، کبد را در معرض آسیبهای بیشتری قرار دهد و ریسک ابتلا به بیماریهای کبدی را در آنها افزایش دهد. اگر مراقب یا پرستار سالمند در منزل هستید، شناخت انواع بیماریهای کبد در این افراد و راهکارهای کنترل آنها، میتواند به بهبود کیفیت زندگی و افزایش طول عمر این قشر کمک کند.
بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD)
کبد چرب غیرالکلی یکی از شایعترین بیماریهای کبد در سالمندان است. این بیماری متداول، ناشی از تجمع چربی در سلولهای کبدی است که دلیل آن چیزی غیر از مصرف زیاد الکل است. در سنین سالمندی، عواملی مثل چاقی شکمی، مقاومت به انسولین، دیابت نوع ۲ و افزایش تریگلیسریدها میتوانند زمینهساز این بیماری شوند و کیفیت زندگی سالمند را به خطر بیندازند.
لازم است بدانید که پیشرفت این بیماری ممکن است منجر به ایجاد فیبروز و در نهایت سیروز کبدی شود. بنابراین، در صورتی که با سالمندان در ارتباطید یا پرستار سالمند در منزل هستید، علائم خفیف را جدی بگیرید. بسیاری از سالمندان به دلیل علائم کم یا بدون علامت بودن این بیماری، دیر متوجه آن میشوند یا نسبت به آن سهلانگارند.
هپاتیتهای ویروسی A ، B، C
هپاتیت A: هپاتیت انواع مختلفی دارد. نوع A این بیماری معمولاً از طریق آب، غذای آلوده یا مدفوع منتقل میشود. این بیماری در سالمندان، بر خلاف کودکان، با عوارض جدی و بلندمدت مانند نارسایی حاد کبدی همراه است.
هپاتیت B و C: انواع B و C هپاتیت، بیماری کبدیای هستند از طریق تماس با خون آلوده، استفاده از سرنگ مشترک منتقل میشوند. هپاتیت بی و سی حتی در گذشته از طریق تزریقات غیراستریل در درمانهای سنتی و دندانپزشکی نیز منتقل میشدهاند. سالمندانی که در گذشته خدمات پزشکی غیرایمن و از مراکز نامعتبر دریافت کردهاند، یا مراحل واکسیناسیون را به درستی و به موقع طی نکردهاند، در معرض این ویروسهای خطرناک قرار دارند. این بیماریها در صورتی که به آنها توجه نشود و برای درمان آ«ها اقدام موثر و صحیحی صورت نگیرد، میتوانند به سیروز یا سرطان کبد منجر شوند.
بیماری کبدی ناشی از الکل (ARLD)
اگرچه میزان مصرف الکل در سالمندان کمتر از جوانان است، اما آسیبهای کبدی ناشی از مصرف مزمن حتی در دوز کم هم میتواند جدی باشد. با بالا رفتن سن، متابولیسم الکل کاهش پیدا میکند و کبد بیش از پیش در معرض آسیب قرار میگیرد.
ARLD یا همان بیماریهای کبدی مرتبط با الکل، میتوانند از یک کبد چرب الکلی رایج و به ظاهر ساده شروع شوند و در صورت تداوم مصرف الکل، به هپاتیت الکلی و در نهایت سیروز که بیماری به مراتب خطرناکتری است، تبدیل شود. این روند در سالمندان سریعتر و پرخطرتر از سایر گروههای سنی است.
هپاتیت خودایمنی
هپاتیت خودایمنی در فهرست انواع بیماری کبد در سالمندان قرار دارد. این بیماری، به خاطر حمله سیستم ایمنی به بافتهای سالم کبد رخ میدهد. اگرچه جوانان هم ممکن است به این بیماری کبدی مبتلا شوند، اما در سالمندان معمولاً با علائم متفاوتی مثل خستگی مزمن، درد مفاصل یا اختلال در عملکرد ذهنی همراه است و همین رایج بودن علائم باعث تأخیر در تشخیص میشود.
در صورت عدم درمان هپاتیت خودایمنی، این بیماری منجر به نارسایی پیشرونده کبدی میشود و عوارض جدی در پی دارد. درمان این نوع بیماری کبد در سالمندان معمولاً به کمک داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی نظیر کورتونها صورت میگیرد که در سالمندان باید با احتیاط بیشتری تجویز شود.
سرطان کبد
سرطان کبد یکی از خطرناکترین پیامدهای بیماریهای مزمن کبدی نظیر سیروز، هپاتیت مزمن B و C و کبد چرب پیشرفته است که پیگیری نشدهاند و به موقع برای درمان آنها اقدامی صورت نگرفته است. در سالمندان، خطر بروز این نوع سرطان به دلیل تجمع عوامل خطر طی سالها، بیشتر است.
تشخیص زودهنگام از طریق آزمایش خون و تصویربرداری منظم، بخصوص در صورت مشاهده علائم، اهمیت بالایی دارد. درمانهای موجود برای این بیماری شامل جراحی، شیمی درمانی، پرتو درمانی و در برخی موارد پیوند کبد است.
روشهای کنترل و پیشگیری از بیماریهای کبدی در سالمندان
در پرستاری از سالمند در منزل، شناخت بیماریهای مرتبط با سالمندان اهمیت ویژهای دارد. اما آنچه مهمتر و در اولویت است، شناخت اقدامهای پیشگیرانهای است که خطر بروز انواع بیماری کبد در سالمندان را به حداقل میرساند. در این بخش، با این اقدامات پیشگیرانه آشنا شوید و به ارتقای کیفیت زندگی این عزیزان کمک کنید.
اصلاح سبک زندگی
یکی از موثرترین روشها برای کنترل و پیشگیری از انواع بیماریها از جمله بیماریهای کبدی در سالمندان، ایجاد تغییراتی در سبک زندگی روزمره است.
- تغذیه سالم: رژیم غذایی کم چرب، بدون قند یا با قند کم، سرشار از فیبر و سبزیجات، غلات کامل و پروتئینهای سالم (مانند ماهی و حبوبات) برای حفظ عملکرد کبد.
- محدود کردن چربیهای مضر: کنترل کردن مصرف چربیهای اشباع و صنعتی مثل فست فودها و شیرینیهای حاوی قند زیاد.
- فعالیت بدنی: پیادهروی منظم، شنا و ورزشهای سبک آبی یا تمرینات کششی برای کاهش وزن، تنظیم قند خون و تقویت کبد.
- ترک الکل و دخانیات: حتی مقادیر کم الکل در سنین بالا میتواند چند برابر مضرتر و سمی تر باشد. سالمندان باید از مصرف الکل در هر میزانی خودداری کنند.
کنترل بیماریهای زمینهای
بسیاری از بیماریهای زمینهای که متاسفانه سالمندان با آنها دست و پنجه نرم میکنند، خطر بروز آسیب کبدی را افزایش میدهند:
- دیابت: افزایش قند خون موجب تجمع چربی در کبد میشود. کنترل قند خون با دارو، رژیم و ورزش برای جلوگیری از این عارضه بسیار مؤثر است.
- فشار خون بالا و کلسترول: این بیماریها میتوانند روند آسیب کبدی را تسریع کنند. بنابراین مدیریت دقیق آنها برای پیشگیری و درمان بیماری کبد در سالمندان ضروری است.
- چاقی شکمی: کاهش حتی ۵ تا ۱۰ درصد از وزن بدن، میتواند تأثیر قابل توجهی در کاهش چربی کبدی و کندی پیشرفت بیماریهای مرتبط با کبد داشته باشد.
واکسیناسیون و اقدامات پیشگیرانه
سالمندانی که در برابر هپاتیت A و B واکسینه نشدهاند، باید این واکسنها را دریافت کنند. این کار مخصوصا برای آن دسته از سالمندانی که در مراکز نگهداری از سالمندان زندگی میکنند یا سابقه بیماری کبدی دارند، حیاتی است.
همچنین، رعایت بهداشت فردی، استفاده از وسایل شخصی و پرهیز از دریافت خدمات درمانی یا زیبایی در مراکز غیراستاندارد میتواند از انتقال ویروسهای هپاتیت پیشگیری کند.
پایش منظم سلامت کبد
معاینات منظم و در فواصل زمانی مناسب، در پیشگیری، تشخیص به موقع و درمان موثر نقش مهمی دارد.
- آزمایشهای خونی مانند ALT، AST، ALP، بیلی روبین و آلبومین شاخصهای خوبی برای ارزیابی عملکرد کبد هستند.
- سونوگرافی شکم در سالمندان مشکوک به کبد چرب، سیروز یا تومورهای کبدی باید به صورت دورهای انجام شود.
- بررسی AFP برای غربالگری سرطان کبد در افرادی که سابقه سیروز یا هپاتیت مزمن دارند توصیه میشود.
در پایان
سلامت کبد در دوران سالمندی یکی از ارکان مهم در حفظ کیفیت زندگی و پیشگیری از بروز بیماریهای جدی است. با افزایش سن، حساسیت کبد و البته سایر اندامهای بدن انسان به آسیبها بیشتر شده و تشخیص به موقع بیماریها سختتر میشود. بنابراین، مراقبتهای پیشگیرانه، اصلاح سبک زندگی و پایش منظم سلامت کبد، میتواند نقش مهمی در افزایش امید به زندگی سالمندان ایفا کند.
نقش مراقب، پرستار سالمند در منزل و خانوادهها در اجرای این اقدامات بسیار مهم است. همچنین، بهروزکردن آگاهی و اطلاعات، تشویق به معاینات منظم و چکاپ های دورهای و کمک به اجرای سبک زندگی سالم، میتواند در کاهش بیماریهای کبد در سالمندان مؤثر باشد.
موسسه سفیران آرامش، با کادری مجرب در حوزه پرستاری از بیمار در منزل، آماده ارائه بهترین خدمات پرستاری به کودکان، بیماران و سالمندان عزیز می باشد.
جهت برقراری ارتباط و دریافت خدمات از این موسسه به صفحه تماس با ما در وبسایت مجموعه مراجعه نمایید.
بدون دیدگاه