بر اساس آمارها، در سال ۱۴۳۰ از هر ۴ نفر در ایران، یک نفر سالمند است. با افزایش جمعیت سالمندان در کشور، و ترویج سبک زندگی ناسالم و بدون تحرک، توجه به سلامت روانی این قشر از جامعه اهمیت ویژه پیدا کرده، چرا که اختلالات روانی در سالمندان باعث افت قابل توجه کیفیت زندگی آنها شده و میزان وابستگیشان را به دیگران افزایش میدهد. با اینکه خدمات پرستاری از سالمند در منزل نقش بسزایی در پیشگیری، شناسایی و مدیریت این اختلالات ایفا میکند، نیاز به آگاهی و انجام اقدامات پیشگیرانه هم وجود دارد.
با موسسه پرستاری سفیران آرامش تا انتهای این صفحه همراه شوید و شایعترین اختلالات روانی سالمندان، علائم و نشانههای هر کدام و راهکارهای پیشگیری را بشناسید.
چه عواملی باعث بروز اختلالات روانی در سالمندان میشوند؟
عوامل متعددی میتوانند زمینهساز بروز اختلالات روانی در سالمندان باشند. به خصوص در زندگی مدرن، تحول در نحوه برقراری ارتباط و تغییرات سبک زندگی، سالمندان را بیش از هر گروه دیگری تحت تاثیر قرار داده است. مهمترین عوامل بروز اختلالات روانی در سالمندان این موارد هستند:
- تنهایی و انزوا: کاهش تعاملات اجتماعی و از دست دادن عزیزان منجر به احساس تنهایی و افسردگی سالمندان میشود.
- بیماریهای مزمن: ابتلا به بیماریهای مزمن مانند دیابت، فشار خون بالا و بیماریهای قلبی – عروقی میتواند بر سلامت روانی هم تأثیر منفی بگذارد.
- کاهش تواناییهای جسمی: افت عملکرد فیزیکی و وابستگی به دیگران برای انجام کارهای روزمره، احساس بیکفایتی، عدم اعتماد به نفس و ناامیدی را در سالمندان تقویت میکند.
- تغییرات هورمونی و عوارض دارویی: بعضی از داروها و تغییرات هورمونی مرتبط با سن ممکن است بر خلقوخو و وضعیت روانی تأثیرگذار باشند.
اختلالات روانی شایع در پیری
تغییرات جسمی و فیزیکی، تنها بخش کوچکی از چالشهای دوران سالمندی هستند. تغییراتی اساسیای که در روح و روان سالمندان اتفاق میافتد بخش مهمتری است که به وضوح قابل مشاهده نیست. از این رو، سلامت روانی سالمندان و شناخت اختلالات رایج این دوره از مهمترین جنبههاییاند که باید به آنها توجه کنیم.
افسردگی در سالمندان
در فهرست شایعترین اختلالات روانی در سالمندان، افسردگی پیشتاز است. بر اساس مطالعات، شیوع افسردگی در سالمندان ایرانی بین ۱۵ تا ۲۵ درصد است و این آمار نگرانکننده است. علائم افسردگی در پیری شامل کاهش علاقه به فعالیتهای روزمره، اختلال در خواب، کاهش اشتها و احساس بیارزشی میشود که ممکن است آنها را در آشنایان دیده باشید. برای پیشگیری از این اختلال، استفاده از خدمات پرستاری از سالمند در منزل از این جهت مفید است که روی حمایت روانی و نظارت بر علائم تمرکز دارد.
اختلالات اضطرابی
اضطراب طیف وسیعی دارد و شدت گرفتن آن میتواند خطرناک و آزاردهنده باشد. اختلالات اضطرابی، از جمله اضطراب فراگیر، فوبیا و اختلالات پانیک، در سالمندان جزو رایجترین موارد هستند. عواملی مانند ترس از بیماری، تنهایی و وابستگی مهمترین مواردی هستند که به بروز اضطراب و دامن زدن به آن منجر میشوند. پس، اگر با سالمندان در ارتباط هستید و شاهد علائمی نظیر بیقراری، تپش قلب و مشکلات گوارشی در آنها شدهاید، برای بررسی اختلال اضطراب در پیری حتما از متخصص کمک بگیرید. تکنیکهای آرامسازی و حمایت اجتماعی از جمله روشهای مدیریت اضطراباند که پایبندی به آنها اثربخش است.
زوال عقل و آلزایمر
خانواده و نزدیکان افراد سالمند، اغلب از فراموشی و آلزایمر در آنها شکایت دارند. بیماری زوال عقل و آلزایمر، از اختلالات شناختی پیشرونده در سالمندان است که در پی سبک زندگی ناسالم و عدم کنترل بیماریهای مزمن ایجاد میشود. علائم اولیه این بیماری شامل فراموشی، اختلال در تشخیص و قضاوت و تغییرات رفتاری است که سرعت پیشرفت آن بسیار بالاست. شاید به همین خاطر است که تشخیص زودهنگام و مراقبتهای تخصصی در مقابله با این بیماری از اهمیت ویژه برخوردارند.
لازم است که سالمندان مبتلا به آلزایمر حتما در تمام ساعات روز فردی را به عنوان مراقب و همراه در کنار خود داشته باشند تا از عوارض و اتفاقات ناگوار جلوگیری شود. خدمات پرستاری از سالمند در منزل، در این مواقع مفید است و رفاه حال نزدیکان هم کمک کنند.
اختلال وسواسی – جبری (OCD)
اگر سالمند شما با وسواسهای فکری و عملی مانند تمیز کردن مکرر وسایل یا چک کردن مداوم اجاق گاز، قفل درب و لوازم برقی مختلف روبروست، احتمالا دچار اختلال وسواسی – جبری شده است. این بیماری که ریشه روانی دارد میتواند به منبع استرس و تداخل در عملکرد اجتماعی تبدیل شود. رواندرمانی و دارودرمانی از جمله روشهای درمانی مؤثر هستند که هرچه زودتر شروع شوند، بیشتر اثرگذارند.
اختلال دوقطبی
اختلال دوقطبی یا شیدایی در سالمندان از آن دسته مشکلاتی است که تشخیص آن ساده نیست. علائم اختلال دوقطبی اغلب با زوال عقل مشترک هستند و به همین خاطر ممکن است با این بیماری اشتباه گرفته شوند. به همین خاطر، مراقبتهای تخصصی و نظارت مستمر مانند استفاده از خدمات پرستاری از سالمند، در مدیریت این بیماری شایع اهمیت دارند. نوسانات خلقی، تحریکپذیری و اختلال خواب از متداولترین نشانههای اختلال دوقطبی در سالمندان به شمار میروند که باید آنها را هشداری جدی تلقی کنید.
اختلالات روانپریشی (سایکوز)
هذیان و توهم در سالمندان جزء اختلالاتیاند که خوشبختانه شایع نیستند، اما حتی در درجات خفیف هم میتوانند تأثیرات قابلتوجهی بر کیفیت زندگی سالمندان داشته باشند. شناسایی و مدیریت این اختلالات نیازمند توجه ویژه و مراقبتهای تخصصی است و روانپزشک، نقش اساسی در مهار آنها بازی میکند.
اختلالات خواب و اشتها
متاسفانه با افزایش سن، اختلالات خواب و تغییر در الگوی تغذیه اجتنابناپذیرند و کم و بیش اغلب سالمندان را درگیر میکنند. خواب و خوراک دو فاکتور اصلی ارزیابی سلامت عمومی و روانی به حساب میآیند و به هم خوردن نظم آنها تأثیر منفی روی جسم و روان میگذارد. تنظیم برنامه خواب، مشاوره تغذیهای و فعالیتهای بدنی منظم راهکارهاییاند که به بهبود این وضعیت کمک خواهند کرد.
راهکار پیشگیری از بروز اختلالات روانی در سالمندان چیست؟
داشتن یک سبک زندگی سالم و اصولی، بهترین راه سلامت روان در پیری است. برای اینکه بتوانید از روان خود در سالمندی مراقبت کرده و به عزیزانتان در این مسیر کمک کنید، نکات زیر را در روتین روزانه بگنجانید:
- تحرک روزانه را کلید آرامش ذهن و جسم بدانید
- تغذیه متعادل و مقوی داشته باشید
- میان کار و تفریح تعادل برقرار کنید
- اتفاقات تلخ و از دست دادنها را بپذیرید
- خواب باکیفیت را در اولویت قرار دهید
- از اخبار منفی و فضاهای استرسزا فاصله بگیرید
- به احساساتتان اهمیت داده و برای درک و مدیریت آنها از مشاور کمک بگیرید
- نوشیدنیهای مفید را انتخاب کنید و از مصرف نوشدنیهای الکلی خودداری کنید
در مواجهه با اختلالات روانی پیری چه کار کنیم؟
به عنوان مراقب یا پرستار سالمند در منزل، اگر متوجه علائم انزوا و گوشهگیری، توهم، هذیانگویی یا پرخاشگری و از این قبیل اختلالات روانی در سالمندان شدهاید، در انجام اقدامات زیر تعلل نکنید:
- استفاده از خدمات رواندرمانی و مشاوره: خدمات تخصصی رواندرمانی در بهبود وضعیت روانی سالمندان و کند کردن روند پیشرفت بیماری، موثرند.
- افزایش تعاملات اجتماعی: تشویق به شرکت در فعالیتهای گروهی متناسب با شرایط سالمند و حضور در اجتماعات کوچک با دغدغههای مشترک، احساس تعلق و رضایت را در سالمندان تقویت میکند و فرصتی برای افسردگی نمیگذارد.
- تمرینات ذهنی: فعالیتهای ذهنی مانند حل کردن جدول یا مطالعه میتوانند به حفظ سلامت روانی کمک کنند.
- پرستاری از سالمند در منزل: حضور یک پرستار حرفهای از سالمند در منزل که قادر باشد حمایتهای روانی لازم را ارائه دهد، راهکار موثری برای پیشگیری و مدیریت اختلالات روانی در سالمندان است.
نقش پرستار سالمند در کنترل اختلالات روانی سالمندان
چقدر با چالشهای نگهداری از سالمندان دارای اختلالات روانی آشنا هستید؟ اختلالات روانی در پیری تأثیرات عمیقی بر کیفیت زندگی روزمره دارند و علاوه بر بیمار، برای اطرافیان او نیز، دردسرساز هستند.
شناسایی زودهنگام، اقدام هوشمندانه برای مراقبتهای تخصصی و حمایت خانواده، مواردی هستند که نقش حیاتی در مدیریت این شرایط ایفا میکنند. اگر نمیتوانید در کنار پدر، مادر یا عزیزان سالمندتان حضور مستمر داشته باشید یا آگاهی و تخصص لازم برای ارائه خدمات مراقبتی به آنها را ندارید، با سفیران آرامش تماس بگیرید. کادر آموزشدیده این مجموعه با ارائه مراقبتهای جامع و تخصصی به بهبود سلامت روانی و افزایش رضایت از زندگی در سالمندان کمک میکند.
بدون دیدگاه