طبق گزارش آکادمی پزشکی اطفال آمریکا (AAP)، حدود ۷٪ از دختران و ۲٪ از پسران تا سن ۶ سالگی حداقل یک بار عفونت ادراری میگیرند. با توجه به این آمار، میتوان عفونت ادراری را مشکل شایعی در کودکان دانست که تأخیر در تشخیص یا درمان آن، به آسیب جدی کلیهها منجر میشود. اگر کودک شما بدون علت مشخص تب کرده، بیقرار است یا تکرر ادرار و سوزش ادرار دارد، احتمالا دچار عفونت ادراری شده.
در این مطلب از وبسایت سفیران آرامش، به انواع عفونت ادراری در کودکان، علائم، روشهای تشخیص، درمان و مراقبت خانگی میپردازیم.
انواع عفونت ادراری در کودکان
عفونتهای ادراری در کودکان را به طور کلی به دو دسته اصلی تقسیم میکنند: سیستیت (عفونت سطحی مثانه) و پیلونفریت (عفونت پیشرفته کلیه). در عفونت ادراری سیستیت، باکتریها معمولاً به ناحیه مثانه محدود هستند و علائمی مانند تکرر ادرار، سوزش هنگام دفع و درد زیر شکم ایجاد میکنند. این نوع عفونت معمولاً خفیفتر است و به درمان خوراکی پاسخ میدهد. اما در نوع پیلونفریت، عامل عفونت از مثانه به سمت کلیهها پیشروی میکند و میتواند با علائمی مثل تب بالا، لرز، درد پهلو، بیحالی و حتی استفراغ همراه باشد. در اکثر مواردی که عفونت ادراری در کودکان از نوع پیلونفریت باشد، به درمان فوری و گاهی بستری شدن کودک نیاز است.
علائم عفونت ادراری در کودکان چیست؟
در کودکان، علائم عفونت ادراری وابسته به سن و مرحله رشدی آنهاست. مثلا، در نوزادان زیر ۲ ماه، نشانهها معمولاً شامل تب بدون منبع مشخص، کاهش اشتها، استفراغ، زردی، بیقراری یا حتی کاهش سطح هوشیاری است. در حالی که کودکان نوپا و بزرگتر ممکن است علائم دیگری مانند تکرر ادرار، گریه کردن هنگام ادرار، درد زیر شکم، درد پهلو، احساس فوریت در دفع ادرار و تب بالا را تجربه کنند.
در ادامه یک جدول کاربردی برای دستهبندی علائم عفونت ادراری در کودکان بر اساس سن ارائه میدهیم. این جدول به درک سریعتر والدین و پرستار کودک در منزل کمک میکند و نقش کلیدی در تشخیص و درمان زودهنگام دارد.
علائم عفونت ادراری در کودکان بر اساس سن
گروه سنی | علائم شایع عفونت ادراری |
نوزادان زیر ۲ ماه | تب بدون علت، کاهش اشتها، زردی، استفراغ، بیحالی یا بیقراری، خوابآلودگی بیشازحد |
۲ ماه تا ۱ سال | تب، بوی بد ادرار، تحریکپذیری، عدم افزایش وزن، ادرار کدر یا خونی، بثورات ناشی از رطوبت ادرار |
۱ تا ۳ سال (نوپا) | تکرر ادرار، گریه حین ادرار، بیاختیاری ادرار، شب ادراری، قرمزی یا التهاب ناحیه تناسلی، امتناع از نشستن روی لگن |
بیش از ۳ سال | سوزش یا درد در زمان ادرار، درد زیر شکم یا پهلو، تب بالا، نیاز فوری به ادرار، احساس تخلیه ناقص، ادرار بدبو یا تیره |
روشهای قابل اعتماد تشخیص عفونت ادراری در کودکان
برای اینکه پزشک مطمئن شود که کودک دچار عفونت ادراری شده و روش درمان درست را در پیش بگیرد، نیازمند جمعآوری صحیح نمونه ادرار و تفسیر دقیق نتایج آزمایشگاهی است. از آنجا که گاهی علائم اولیه ممکن است گمراهکننده یا با سایر بیماریها مشترک باشند، آزمایش ادرار برای تشخیص عفونت ادرار در کودکان ضروری است.
در نوزادان و شیرخواران، برای تهیه نمونه ادرار از کیسه ادراری یا در موارد خاص، سوندگذاری تمیز یا آسپیراسیون از مثانه استفاده میکنند. در کودکان بزرگتر، روش جمعآوری مایع میانی ادرار توصیه میشود. سپس آزمایش ادرار را برای بررسی وجود لکوسیتها، نیتریت، گلبول قرمز یا پروتئین انجام میدهند، و برای تشخیص قطعی از کشت ادرار (Urine Culture) کمک میگیرند.
در مواردی که عفونت ادراری در کودکان همراه با تب بالاست یا مشکوک به ناهنجاریهای ساختاری است، متخصصان از روشهای سونوگرافی کلیه و مثانه، سیستوگرافی و اسکن DMSA هم استفاده میکنند.
درمان عفونت ادراری در کودکان
درمان عفونت ادراری در کودکان، بحث تخصصی است که باید بر اساس سن، شدت علائم، محل عفونت (مثانه یا کلیه) و از همه مهمتر، نتایج آزمایشات تنظیم شود. در موارد رایج، پزشک متخصص آنتیبیوتیک خوراکی مانند سفیکسیم، آموکسیسیلین یا تریمتوپریم – سولفامتوکسازول به مدت ۷ تا ۱۰ روز تجویز میکند. انتخاب دارو باید دقیقا با توجه به نتیجه کشت ادرار و نوع حساسیت میکروبی انجام گیرد.
در موارد زیر، درمان عفونت ادراری در کودکان به روش تزریقی بوده و بستری شدن کودک الزامی است:
- نوزادان زیر ۲ ماه
- تب بالا همراه با استفراغ یا کاهش سطح هوشیاری
- پیلونفریت (عفونت کلیوی) یا موارد مشکوک به سپسیس
در این موارد، از آنتیبیوتیکهایی مانند جنتامایسین یا سفوتاکسیم استفاده میکنند که حتما باید با تجویز پزشک و تحت نظارت پزشک یا پرستار کودک در منزل مصرف شود. در کنار درمان دارویی، افزایش مصرف مایعات شفاف، کنترل تب، استراحت کافی و پیگیری علائم هم اهمیت دارد.
اگر عفونت ادراری کودکان درمان نشود، چه عوارضی دارد؟
عوارض عفونت ادراری در کودکان و درمان دیرهنگام یا ناقص آن، شامل آسیب دائمی کلیهها، افزایش فشار خون و حتی نارسایی کلیوی مزمن است. مخصوصا در مواردی که کلیهها درگیر شده باشند، عوارض جبرانناپذیری کودک را تهدید میکند. گاهی عفونتهای مکرر و درماننشده در دوران کودکی میتوانند به رشد فیزیکی فرد لطمه زده و مشکلاتی نظیر شب ادراری مقاوم، مشکلات تحصیلی و اضطراب مزمن را نیز، در پی داشته باشند.
از سوی دیگر، در نوزادان، عدم مداخله بهموقع ممکن است به سپسیس (عفونت خونی) بینجامد که منجر به مرگ نوزاد خواهد شد. بنابراین، اهمیت تشخیص زودهنگام، پیگیری کامل روند درمان و مراقبت با کمک پرستار کودک در منزل، غیرقابل انکار است.
عوامل زمینه ساز عفونت ادراری در کودکان چیست؟
عفونت ادراری در کودکان اغلب ناشی از ورود باکتریها به مجرای ادراری است. اما در بسیاری از موارد، عوامل ساختاری یا رفتاری هم میتوانند این عفونت را ایجاد کنند. یکی از شایعترین این علل، ریفلاکس و بازگشت ادرار از مثانه به کلیههاست که زمینه ساز عفونتهای مکرر و آسیبهای کلیوی میشود.
یبوست مزمن نیز، با افزایش فشار به مثانه و اختلال در تخلیه ادرار، یک عامل مهم بروز عفونت ادرار در کودکان بوده که البته، قابل درمان است. نگه داشتن عمدی ادرار، بهداشت نامناسب ناحیه تناسلی، و استفاده طولانی از پوشک نیز عوامل دیگریاند که خطر ابتلا به عفونت ادراری را افزایش میدهند.
علاوه بر عوامل بالا، ناهنجاریهای مادرزادی دستگاه ادراری، مثلاً تنگی پیشابراه یا مثانه نوروژنیک در برخی کودکان عامل اصلی بروز عفونت است.
راههای پیشگیری از عفونت ادراری در کودکان
بهتر از از همان سنین کودکی، اصل ساده بهداشتی و سبک زندگی سالم را به کودکان آموزش دهید تا از بسیاری از عفونتهای ادراری و عوارض آنها پیشگیری کنید؛ مخصوصا در کودکانی که سابقه عفونت قبلی یا ناهنجاری دستگاه ادراری دارند. نکات کلیدی پیشگیری از عفونت ادرار در کودکان عبارتاند از:
- آموزش کودک برای تخلیه کامل و منظم مثانه
- جلوگیری از نگه داشتن طولانی ادرار
- رعایت بهداشت مناسب ناحیه تناسلی (مخصوصا در دختران)
- شستوشوی صحیح از جلو به عقب برای جلوگیری از ورود باکتری به داخل بدن
- درمان سریع یبوست
- مصرف کافی مایعات در طول روز
- استفاده از لباس زیر نخی و تعویض منظم آن
- اجتناب از استفاده طولانی از پوشک در کودکان بالای سه سال
- پیگیری و درمان عفونتهای قبلی
در پایان
عفونت ادراری در کودکان را میتوانید با مدیریت صحیح بدون عارضه درمان کنید. آنچه در این مسیر اهمیت دارد، آگاهی والدین و مراقبان از علائم هشداردهنده، انتخاب روشهای مراقبتی متناسب با سن کودک و پیگیری پزشکی به موقع است. اگر در این زمینه از پرستار کودک در منزل و حمایتهای تخصصی او بهرهمند شوید، فشار روانی خانواده کاهش یافته و روند درمان ایمنتر و مؤثرتر طی خواهد شد.
برای برخورداری از مراقبتی ایمن، تخصصی و دقیق برای کودک مبتلا به عفونت ادراری، پرستاران دوره دیده ما در سفیران آرامش همراه شما خواهند بود. جهت برقراری ارتباط با این مجموعه به صفحه تماس با ما در وبسایت آن مراجعه نمایید.
بدون دیدگاه